Ikona Matki Bożej Nieustającej Pomocy, należy do ikonograficznego typu Eleusy Pasyjnej – Matka Bolesnych Przeczuć.

  • ii01
  Przedstawia Madonnę frontalnie w półpostaci, w kompozycji Hodegetrii, na złotym tle, z Dzieciątkiem Jezus na lewym ramieniu. Prawą dłonią o długich palcach w geście wskazującym podtrzymuje rączki Dzieciątka. Owalna głowa Maryi jest lekko pochylona w stronę Jezusa z twarzą wyrażającą dobroć, łagodność, smutek i zamyślenie.
Oblicze pięknie modelowane: nos wydłużony, delikatny, usta małe, zamknięte, oczy – duże, oliwkowe, mocno zarysowane wydłużonymi brwiami, szeroko otwarte, pełne troski, miłości i uczucia smutku, skierowane są na widza, poza ikonę. Obejmują spojrzeniem matczynego zatroskania wszystkich ludzi, całe mistyczne Ciało Chrystusa, w oczekiwaniu na spotkanie z nimi i przekazanie łaski Odkupienia.

  • ii02
  Maryja odziana jest w ciemnoczerwoną suknię ze złotymi lamówkami wokół szyi i na prawym rękawie, symbolizującą miłość. Głowę i ramiona okrywa płaszcz ¬maforion w odcieniu głębokiego, zbliżonego do czerni granatu, podbity zieloną podszewką – symbolem wiary. Spod maforionu prześwieca czepiec koloru morskiego. Płaszcz ułożony w fałdy z bizantyjskimi wisiorkami na ramieniu, pokryty jest złotym szrafowaniem i lamówkami na obrzeżach, które symbolizują blask transcendencji. Ponad środkiem czoła znajduje się ośmioramienna gwiazda, zaś nieco niżej, z lewej strony, gwiazda-krzyż. Gwiazdy te oznaczają dziewictwo Maryi przed i po narodzeniu Jezusa oraz przypominają, że jest Ona Gwiazdą Zaranną – Jutrzenką i Gwiazdą Morza, Królową Nieba.

  • ii03
  Dzieciątko Jezus tulące się do Matki ukazane jest w pełnej postaci, z odkrytą głową, szyją, stopami i dłońmi. Nóżki ma nieproporcjonalnie długie w stosunku do głowy i tułowia. Ubrane jest w tunikę (chiton) koloru zielonego, symbolizującego Bóstwo. Przepasująca ją czerwona szarfa oznacza królewskość, zaś brązowa peleryna (himation) zarzucona na prawe ramię symbolizuje człowieczeństwo Jezusa. Szaty są pokryte złotym szrafowaniem, znakiem Bóstwa. Jezus, nieco przechylony do przodu w stronę Matki, swą główkę o szerokim czole i gęstych, krótkich włosach koloru kasztanowego odwraca w lewo, patrząc z przerażeniem na archanioła Gabriela ukazującego krzyż – przepowiednię Jego przyszłej męki i śmierci dla zbawienia ludzi. W tym lęku i przerażeniu Jezus tuli się do Matki, szukając ratunku i pomocy. Obiema rączkami obejmuje kciuk Jej prawej ręki i tak przytulony do Maryi wciąż patrzy na krzyż. 

Skręt ciała na widok przerażających narzędzi męki powoduje skrzyżowanie nóżek. Lewa zachodzi na prawą, i w tym nagłym ruchu prawy sandał odpada od stopy i zawisa na sznurowaniu. Dzieciątko lekko podnosi nóżkę i ukazuje bosą stopę. Ta kompozycja skrętu i zwisającego sandałka nie jest przypadkowa, lecz ma swoje uzasadnienie i symboliczną treść. Spadający sandał wyraża lęk Jezusa, kryjącego się w objęciach Matki przed zatrważającą wizją męki, a także pokazuje uprzywilejowaną godność Maryi jako przedstawicielki Nowego Testamentu, która, w przeciwieństwie do św. Jana Chrzciciela, godna była rozwiązać sandał Syna Bożego. Spadający sandał to również symbol Syna Bożego przychodzącego na świat. Jest on znakiem Wcielenia, które było upokorzeniem, rezygnacją ze swojej Boskiej chwały i wyniszczeniem według słów św. Pawła: „On istniejąc w postaci Bożej, nie skorzystał ze sposobności, aby na równi być z Bogiem, lecz ogołocił samego siebie, przyjąwszy postać sługi (...) uniżył samego siebie, stawszy się posłusznym aż do śmierci krzyżowej” (Flp 2,6 7).


  • ii04
  Wzrok Jezusa nie zatrzymuje się na krzyżu, ale biegnie dalej na złote tło obrazu, które jest symbolem Nieba. On przyszedł nam je otworzyć za cenę krzyża. Maryja zaś jako najwspanialszy wzór doskonalej miłości i Orędowniczka u Boga, nieustannie pomaga nam osiągnąć wieczne szczęście. Jezus dopiero z wysokości Krzyża ogłosi Ją Matką Kościoła i przekaże nas pod Jej opiekę. Głowy Jezusa i Maryi otoczone są złotymi nimbami z motywem roślinnym, wydobytym techniką punktowania szkoły kreteńskiej. W aureolę Dzieciątka wpisany jest równoramienny krzyż właściwy osobom Boskim.
Na poprzecznej osi głowy Maryi znajdują się w półpostaci archaniołowie: Michał i Gabriel, ukazani z profilu, z odkrytymi głowami, pięknymi fryzurami, uskrzydleni i wpatrzeni w Jezusa.

Św. Michał, wódz aniołów w walce z szatanem (Ap 12,7), usytuowany jest nad prawym ramieniem Matki Bożej. Ubrany jest w czerwoną tunikę i zielony płaszcz, przez który trzyma wazon z włócznią, trzciną i gąbką – ¬atrybutami męki Pańskiej.
Św. Gabriel był posłany przez Boga, aby zwiastować Maryi tajemnicę Wcielenia Słowa (Łk 1,26). Znajduje się po prawej stronie obrazu ubrany w brązoworóżową suknię, z zielonymi skrzydłami, trzyma przez welon grecki krzyż i cztery gwoździe – narzędzia męki Chrystusa. Głowy obu archaniołów zdobią aureole.

  • ii05
  • ii06

  • ii07
  • ii08
  • ii09
  • ii10
  • ii11
Całość kompozycji obrazu dopełniają czerwone kontrakcje literowe określające przedstawione osoby. Na najwyższym poziomie ¬po obu stronach głowy Matki Bożej widnieją litery greckie MΡ i ΘỸ, czyli MeterTheou – Matka Boga. Na wysokości twarzy Dzieciątka: IC CC, co oznacza JesousChristos – Jezus Chrystus. Również ponad głowami archaniołów: OΦΓ – Archangelos Gabriel i OΦM – Archangelos Michael.

Innym charakterystycznym znakiem i cechą ikon wschodnich jest brak światłocieni i zewnętrznego źródła światła, koniecznych w malarstwie Zachodu. W malarstwie ikonowym nie stosuje się światłocieni ani wypukłości podkreślonych przy pomocy cieniowania z tej racji, że w świecie ikon nigdy nie zachodzi słońce, dzień nie ma zmroku i niepodzielnie panuje jasne południe Wcielenia bez cienia i ciemności. Zewnętrzne źródło światła jest niepotrzebne, gdyż jest ono wewnątrz ikony. Artysta jedynie przez różnicę gęstości i intensywności kolorów wydobywa różnice odcieni oraz to, co ważniejsze i mniej ważne.


  • ii12
 

Obraz znajdujący się w kaplicy kaliskiego Karmelu, podobnie jak jego pierwowzór namalowany jest na desce o wymiarach 57 x 42 cm temperą na podkładzie kredowym. Na wysokości 3 centymetrów od dolnego brzegu widać wyraźnie rysę. Jest to ślad po powiększeniu dokonanym w 1899 r. w związku z umieszczeniem ikony w głównym ołtarzu kościoła pod wezwaniem Matki Bożej Nieustającej Pomocy we Lwowie.


 

 

  • ii13
 

Głowy Matki Bożej i Dzieciątka Jezus zdobią dodatkowo królewskie korony, dar mieszkańców Lwowa. Koronami tymi łaskami słynący obraz został ukoronowany przez abpa metropolitę lwowskiego Bolesława Twardowskiego 25 czerwca 1939 r. we Lwowie, a następnie aktem koronacji papieskiej przez Świętego Jana Pawła II 7 czerwca 1991 r. we Włocławku


 


fot. J. Derbiszewski
Archiwum Sióstr Karmelitanek Bosych w Kaliszu

 

Karmelitanki Bose

Klasztor Karmelitanek Bosych pw. Najśw. Imienia Maryi i św. Józefa w Niedźwiadach k. Kalisza przynależy do rodziny zakonnej, której pełna nazwa brzmi: Mniszki Bose Zakonu Najśw. Maryi Panny z Góry Karmel. Kaplica przy klasztorze jest diecezjalnym sanktuarium maryjnym, w którym odbiera cześć Matka Boża Nieustającej Pomocy w Jej cudownej ikonie koronowanej przez św. Jana Pawła II.

© 2015 Karmelitanki Bose w Kaliszu | 2P

Search